Πέμπτη, 11 Ιουλίου 2013

Στοχεύοντας στη μακροζωϊα - από την πρόληψη στη θεραπεία. Το μυστικό της Ικαρίας (αναλυτικά)

Από την Σοφία Νέτα

Ηρεμία, αισιοδοξία, μικρές ποσότητες φαγητού, καθημερινή φυσική άσκηση, τσαϊ του βουνού και κοινωνικότητα είναι όπως φαίνεται κάποια από τα συστατικά της συνταγής της μακροζωϊας.   Φαίνεται ότι ιδιαίτερα σε εποχές οικονομικής κρίσης και αναθεώρησης στόχων ζωής, πέρα από οποιαδήποτε γενετική ιδιαιτερότητα των πληθυσμών, που δεν έχει αποδειχθεί έως σήμερα, το μυστικό της καλής γήρανσης συνοψίζεται στα απόφθεγμα των 'Μπλε Ζωνών": ζήσε φυσικά δραστήρια, διατήρησε αισιόδοξη στάση ζωής, τρώγε με σύνεση και διατήρησε δεσμούς με την κοινωνική σου ομάδα. Ένα από τα πέντε μέρη στον κόσμο οι κάτοικοι των οποίων φαίνεται να κατέχουν τα μυστικά της μακροβιότητας είναι ένα μικρό Ελληνικό νησί, η Ικαρία!

Πριν από 4 χρόνια...
τα επιστημονικά δεδομένα έδειξαν ότι η Ικαρία, μαζί με τη Σαρδηνία, τη Λόμα Λίντα του Μεξικό, την Νικόγια στην Κόστα Ρίκα και την Οκινάβα της Ιαπωνίας, είναι οι περιοχές του κόσμου με τα υψηλότερα ποσοστά υπερήλικων. Όπως μάλιστα δείχνουν τα δημογραφικά στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη μόνο το 0,1% του πληθυσμού ζει πάνω από 90 χρόνια, στην Ικαρία το αντίστοιχο ποσοστό είναι δεκαπλάσιο με παράλληλη διατήρηση καλής ποιότητας ζωής.

          «Στοχεύοντας στη μακροζωία: από την πρόληψη στη θεραπεία» είναι το θέμα της επιστημονικής εκδήλωσης που θα διεξαχθεί 11 – 14 Ιουλίου 2013, στην ΙΚΑΡΙΑ, στο Ξενοδοχείο «CAVOS BAY». Η εκδήλωση διοργανώνεται από την Α' Καρδιολογική Κλινική και το Ομώνυμο Εργαστήριο της Α Πανεπιστημιακής Καρδιολογικής κλινικής, του Πανεπιστημίου Αθηνών, "Ιπποκράτειο" Γ.Ν.Α.

Για την εκδήλωση μίλησαν σε συνέντευξη τύπου ο καθηγητής Καρδιολογίας κ. Χριστόδουλος Στεφανάδης, διευθυντής της Α΄ Καρδιολογικής Κλινικής και του Ομώνυμου Εργαστηρίου Πανεπιστημίου Αθηνών ΓΝΑ Ιπποκράτειο, ο καθηγητής Καρδιολογίας κ. Χρήστος Πίτσαβος από την Α΄ Καρδιολογική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο επιμελητής Α’ της Κλινικής κ. Γεώργιος Λάζαρος και η επιμελήτρια A της Κλινικής κα Χριστίνα Χρυσοχόου.

Στόχος της επιστημονικής εκδήλωσης, που διοργανώνεται για 10η συνεχόμενη χρονιά στο νησί, είναι η παρουσίαση στοιχείων που αφορούν την πρόληψη και διάγνωση των καρδιαγγειακών νοσημάτων, τη διατήρηση καλής ποιότητας ζωής στο προχωρημένο γήρας, καθώς και των νεότερων θεραπευτικών στρατηγικών στην αντιμετώπιση της συμπτωματικής καρδιαγγειακής νόσου στην τρίτη ηλικία.

Οι μέχρι τώρα παρατηρήσεις συγκλίνουν στον τρόπο ζωής των κατοίκων της Ικαρίας που δρα προστατευτικά στην εμφάνιση καρδιαγγειακών και νεοπλασματικών νοσημάτων. Στα πλαίσια των παραπάνω επιδημιολογικών παρατηρήσεων, η Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική ξεκίνησε μια μελέτη καταγραφής των κλινικών και παρακλινικών χαρακτηριστικών καθώς και των συνηθειών τρόπου ζωής των κατοίκων της Νήσου Ικαρίας μέσης και προχωρημένης ηλικίας. Στόχος της μελέτης πέρα της πλήρους ιατρικής εξέτασης είναι και η εκτίμηση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου  των μεσηλίκων και ηλικιωμένων κατοίκων σε προοπτική παρακολούθηση 10-ετίας.

Τα πρώτα αποτελέσματα της μελέτης έδειξαν ότι:

-  Ο επιπολασμός του καπνίσματος βρέθηκε να είναι 17% στους ηλικιωμένους και 42% στους μεσήλικες, η αρτηριακή υπέρταση βρέθηκε σε ποσοστό 65% των ηλικιωμένων και.29% των μεσηλίκων, ο σακχαρώδης διαβήτης σε 23% των ηλικιωμένων και 13% των μεσηλίκων και ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου καταγράφηκε στο 21% των ηλικιωμένων και 4 των μεσηλίκων. Όσο αφορά την υπερλιπιδαιμία αυτή παρατηρήθηκε στο 42% των ηλικιωμένων και στο 40% των μεσηλίκων, ενώ τα ηλικιωμένα άτομα είχαν μεγαλύτερο επιπολασμό μεταβολικού συνδρόμου (58% έναντι 45% στους νεότερους). Τα ηλικιωμένα άτομα είχαν υψηλότερα επίπεδα αρτηριακής πίεσης αλλά χαμηλότερο σωματικό βάρος.  Τα παραπάνω δείχνουν ότι οι παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου επιπολάζουν σε σημαντικό ποσοστό στους ηλικιωμένους και μάλιστα σε συγκρίσιμα ποσοστά με τους ηλικιωμένους κατοίκους και άλλων περιοχών της χώρας.

-   Αυτό όμως που φαίνεται να διακρίνει τους ηλικιωμένους κατοίκους της Ικαρίας είναι ο τύπος της δίαιτας που περιλαμβάνει συχνότερα ψάρι, φρούτα, λαχανικά, όσπρια και τσάι βουνού και κατανάλωση ελληνικού καφέ σε καθημερινή βάση απ’ ότι στους νεότερους. Η υιοθέτηση πιο υγιεινής διατροφής ήταν πιο συχνή στους ηλικιωμένους της Ικαρίας  (68% στους υπερήλικες άνδρες  άνω των 80 ετών, και 64% στις υπερήλικες γυναίκες) σε σύγκριση με ανάλογης ηλικίας άτομα από τη μελέτη ΑΤΤΙΚΗ  (αστικής ημιαστικής περιοχής) και από άλλες μελέτες νησιωτικών πληθυσμών της Μεσογείου. Ιδιαίτερα τα υπερήλικα άτομα της μελέτης (>80 ετών), φαίνεται να κατανάλωναν σε ποσοστό 14% των ημερήσιων προσλαμβανόμενων θερμίδων πρωτεΐνη, 54% λίπος (κυρίως μονοακόρεστο και πολυακόρεστο) και υδατάνθρακες σε ποσοστό 32%. 50.5% των υπερηλίκων ανέφεραν τήρηση θρησκευτικής νηστείας.  Επίσης τα ηλικιωμένα άτομα συνηθίζουν τη μεσημεριανή ανάπαυση  (ποσοστό 75%) συχνότερα από τους νεότερους ,ενώ εμφανίζουν και χαμηλότερα ποσοστά κατάθλιψης. Από τα ηλικιωμένα άτομα όσοι κατανάλωναν συχνότερα Μεσογειακού τύπου δίαιτα είχαν σε μικρότερη συχνότητα παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, ενώ η συχνή εβδομαδιαία κατανάλωση ψαριού σχετιζόταν με καλύτερη διατασιμότητα της αορτής, δηλαδή καλύτερη αγγειακή ηλικία, ενώ ανάλογα και η καθημερινή χρήση ελαιολάδου φαίνεται να έχει ακόμα και στους ηλικιωμένους ευεργετική επίδραση στη σεξουαλική τους ζωή με καλύτερα ποσοστά ικανοποίησης από την ερωτική τους δραστηριότητα

-     Συγκεκριμένα σε πληθυσμό 284 ηλικιωμένων ανδρών που συμπλήρωσαν το ειδικό ερωτηματολόγιο ερωτικής δραστηριότητας (65-99 years old), ποσοστό 60% ανέφερε τουλάχιστον μέτρια αυτοπεποίθηση κατά τη διάρκεια ερωτικής συνεύρεσης και ποσοστό 50% ανέφερε ολοκλήρωση της συνεύρεσης. Ένα ποσοστό 20% ανέφερε ότι δεν έχει καμία σεξουαλική δραστηριότητα

-  Όσο αφορά την κατανάλωση καφέ, η μέτρια κατανάλωση 1-2 φλιτζάνια καφέ την ημέρα ( σε ισοδύναμα καφεΐνης ελληνικού καφέ) σχετίζεται επίσης με καλύτερη αγγειακή διατασιμότητα, ενώ η μεγαλύτερη κατανάλωσης καφεΐνης δεν φαίνεται να βελτιώνει περαιτέρω την αγγειακή ηλικία και την λειτουργία του ενδοθηλίου, που αποτελεί και τον πιο ισχυρό ενδοκρινή αδένα του οργανισμού μας.

-  Τα ποσοστά κατάθλιψης ήταν από τα χαμηλότερα σε σύγκριση με άλλους πληθυσμούς.  Η δυσμενής επίδραση της κατάθλιψης στην καρδιαγγειακή υγεία επέρχεται μέσω επίδρασης σε καρδιαγγειακού παράγοντες κινδύνου, όπως αρτηριακή πίεση, σάκχαρο, χοληστερίνη). Φαίνεται όμως ότι όταν μελετήθηκε η επίδραση της μεσογειακής διατροφής στα άτομα με υψηλά επίπεδα κατάθλιψης  που είχαν και την μεγαλύτερη άθροιση παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου, η μεσογειακή δίαιτα επέφερε βελτίωση των μεταβολικών τους χαρακτηριστικών, αναδεικνύοντας καρδιοπροστατευτικό ρόλο.  Είναι γνωστό και από πρόσφατες μελέτες ότι η λήψη ωμέγα 3 πολυακόρεστων λιπαρών οξέων βελτιώνει την καταθλιπτική συνδρομή. Στα ηλικιωμένα άτομα της μελέτης ΙΚΑΡΙΑ φάνηκε ότι η συχνότερη κατανάλωση ψαριού  (3-5  μερίδες την εβδομάδα) βελτιώνει τα ποσοστά κατάθλιψης.

- Η ίδια η υιοθέτηση της Μεσογειακή δίαιτα έχει ευεργετικές επιδράσεις ακόμα και στα διαβητικά ηλικιωμένα άτομα καθώς βελτιώνει τον γλυκαιμικό έλεγχο και την αορτική διατασιμότητα, ιδιαίτερα σημαντικό στους διαβητικούς όπου υπάρχει σημαντική αρτηριακή σκληρία. 

-  Η Μεσογειακή δίαιτα φαίνεται ότι μειώνει και τα επίπεδα υπερουρικαιμίας που οδηγούν σε εμφάνιση ουρικής αρθρίτιδας.

- Σε μια επιμέρους ανάλυση ηλικιωμένων ατόμων χωρίς προηγούμενο ιστορικό καρδιαγγειακής νόσου, φαίνεται ότι 43% των ανδρών και 54% των γυναικών έχουν αυξημένα επίπεδα ολικής χοληστερόλης. Απ όσους είχαν γνωστό ιστορικό υπερλιπιδαιμίας 73% των ανδρών και 61% των γυναικών λάμβαναν φαρμακευτική θεραπεία, ενώ 54% των ανδρών και 72% των γυναικών και /η διαιτητική αγωγή. Φαίνεται ότι όσοι κατανάλωναν μεσογειακή διατροφή σε συνδυασμό με φαρμακευτική αγωγή (στατίνη στη συντριπτική πλειονότητα), είχαν καλύτερη ρύθμιση επιπέδων λιπιδίων σε σχέση με όσους λάμβαναν μεν στατίνη αλλά ακολουθούσαν περισσότερο Δυτικού τύπου δίαιτα. 

- Ποσοστό 68% των ηλικιωμένων κατοίκων αναφέρουν τουλάχιστον μια φορά την εβδομάδα λήψη ροφήματος τσάι βουνού, το οποίο φαίνεται ιδιαίτερα σε συχνότερη κατανάλωση να μειώνει τα επίπεδα λιπιδίων ακόμα και σε διαβητικούς ενώ βελτιώνει τη νεφρική λειτουργία, όπως εκφράζεται από την κάθαρση κρεατινίνης. 

-  84% των συμμετεχόντων από την μελέτη Ικαρία ανέφεραν >150 g/week κατανάλωση ψαριού , ενώ το 65% αυτών είχαν ικανοποιητική νεφρική λειτουργία (υψηλό ποσοστό σε σύγκριση με άλλες σειρές ηλικιωμένων). Φαίνεται ότι η κατανάλωση ψαριού σε δοσολογία- αντιστοιχία 100g/ την ημέρα  αυξάνει την πιθανότητα κατά 121% της διατήρηση καλής νεφρικής λειτουργίας ακόμα σε άτομα με αρτηριακή υπέρταση, σακχαρώδη διαβήτη και άλλες ανθυιγιεινές συνήθειες ζωής.

-  Όσο αφορά την άσκηση  85% των συμμετεχόντων ανέφεραν μέτρια ενασχόληση σε φυσική δραστηριότητα. Φαίνεται ότι η ενασχόληση σε βάδιση και αγροτικές δουλειές που εμφανίζουν τα ηλικιωμένα άτομα της μελέτης, βελτιώνουν το σωματικό βάρος και μειώνουν την εμφάνιση καρδιαγγειακών επεισοδίων, ενώ μειώνει ακόμα και το μέγεθος της υπερτροφίας της αριστερής κοιλίας ανεξάρτητα του σωματικού βάρους, δηλαδή ακόμα και σε υπέρβαρα/ παχύσαρκα άτομα.

- Η ενασχόληση με φυσική καθημερινή δραστηριότητα μεταξύ των υπερηλίκων (άνω των 80 ετών) φαίνεται να σχετίζεται με 54% μικρότερη πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακής νόσου. Επίσης η ενασχόληση με φυσική άσκηση σχετίζεται με μικρότερη περιφέρεια μέσης (δείκτης κεντρικής παχυσαρκίας), μικρότερο επιπολασμό σακχαρώδους διαβήτη και υψηλότερη HDL χοληστερόλη.

- Η έλλειψη φυσικής άσκησης που οδηγεί σε διαταραγμένη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος με μειωμένη δραστηριότητα του παρασυμπαθητικού φαίνεται να σχετίζεται με μειωμένη ελαστικότητα της αορτής ιδιαίτερα σε ηλικιωμένους υπερτασικούς ασθενείς.

-  Τέλος η φυσική δραστηριότητα σχετίζεται με καλύτερη νοητική εγρήγορση, καθώς τα ηλικιωμένα άτομα όπου είχαν καθημερινή φυσική άσκηση είχαν αυξημένη πιθανότητα (8πλάσια) διατήρησης καλής νοητικής λειτουργίας, ακόμα και σε παρουσία καρδιαγγειακής  νόσου, διαβήτη, υπερλιπιδαιμία, μορφωτικού επιπέδου ηλικίας, φύλου, σωματικού βάρους.

-  Η ίδια η αυξημένη φυσική δραστηριότητα σχετίζεται με αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης, της ορμόνης του φύλου, στα ηλικιωμένα άτομα, προσφέροντας έτσι μια μεγαλύτερη καρδιαγγειακή προστασία καθώς τα αυξημένα επίπεδα τεστοστερόνης έχουν σχέση με μικρότερο επιπολασμό καρδιαγγειακής νόσου και καρδιομεταβολικού συνδρόμου, καθώς και σημαντικά μικρότερη συγκέντρωση φλεγμονωδών δεικτών που σχετίζονται με την εκδήλωση και πρόγνωση της αθηροσκλήρωσης. 

-  Αυτό που φαίνεται να χαρακτηρίζει τα ηλικιωμένα άτομα της νήσου Ικαρίας είναι οι στενοί οικογενειακοί δεσμοί, η συντροφικότητα, το χαμηλό στρες, καλό μορφωτικό επίπεδο (έτη φοίτησης σε σχολείο), η καθημερινή άσκηση, μεσημεριανή σιέστα, υψηλότερο  επίπεδο υιοθέτησης μεσογειακής διατροφής και η έντονη κοινωνική συναναστροφή και συμμετοχή σε κοινωνικά δρώμενα, σε σύγκριση με ηλικιωμένους αστικών κέντρων

-  Στις περιοχές αυτές, που ονομάστηκαν "Μπλέ Ζώνες", οι κάτοικοι τους διακρίνονται για την  καλή τους φυσική δραστηριότητα, τα χαμηλά ποσοστά κατάθλιψης και άνοιας και την καλή πνευματική τους εγρήγορση. Η επιδημιολογική παρατήρηση αυτών των πληθυσμών έδειξε ότι μοιράζονται 9 βασικά χαρακτηριστικά τα οποία είναι: η καθημερινή φυσική δραστηριότητα, η αισιόδοξη σκέψη για τη ζωή, έλλειψη άγχους, κατανάλωση μέτριων μερίδων φαγητού με προϊόντα φυτικής προέλευσης, μέτρια κατανάλωση αλκοόλ, ισχυρούς οικογενειακούς δεσμούς, συντροφικότητα και διατήρηση σχέσεων με ένα κοινωνικό περίγυρο ανθρώπων ίδιας άποψης ζωής. Η   καθημερινή συναναστροφή τόσο με ανθρώπους της ηλικίας τους στα καφενεία και η αίσθηση συμπαράστασης και βοήθειας από τα νεότερα μέλη της οικογένειας τους, είναι ένα σύνηθες εύρημα στη ζωή των ηλικιωμένων Ικαριωτών.

-  Η καλύτερη πνευματική εγρήγορση των ηλικιωμένων Ικαριωτών, όπως εκφράζεται με την μελέτη της νοητικής τους λειτουργίας, σχετίζεται με καλύτερη αγγειακή λειτουργία, πιο ελαστικά αγγεία που εκφράζουν νεότερη αγγειακή ηλικία.